Bismillahirrahmanirrahim.
Kıymetli okurlar;
Peygamber Efendimiz’in (s.a.v.) hayatını öğrenmek, onun doğduğu aileyi ve yetiştiği toplumu tanımayı da gerektirir. Hz. Muhammed’in soy ağacına baktığımızda, Mekke’nin geçmişinde iz bırakmış isimlerle karşılaşırız. Her biri, nesilden nesile aktarılan bir hafızanın parçasıdır. Bu hafızaya duyduğumuz hürmet, bilgiyi doğru öğrenme ve doğru aktarma sorumluluğunu da beraberinde getirir.
Gönül Bağlarının İzinde yolculuğumuzun bu durağında, Resûlullah’ın Adnân’a kadar uzanan baba soyunu ele alıyoruz. Şecereyi okurken isimlerin sırasına dikkat etmek kadar, kaynakların hangi noktada birleştiğini ve hangi noktada farklı rivayetler aktardığını bilmek de önemlidir.
Adnân’a kadar uzanan nesep
İslâm tarih kaynaklarında kabul gören silsile, Hz. Muhammed’den başlayıp babadan oğula uzanan bağın geriye doğru izlenmesiyle aşağıdaki şekilde sıralanır:
- Hz. Muhammed (s.a.v.)
- Abdullah
- Abdülmuttalib (Şeybe)
- Hâşim
- Abdümenâf
- Kusay
- Kilâb
- Mürre
- Kâ‘b
- Lüey
- Gâlib
- Fihr (Kureyş)
- Mâlik
- Nadr
- Kinâne
- Huzeyme
- Müdrike
- İlyâs
- Mudar
- Nizâr
- Mead
- Adnân
Buradaki numaralandırma Hz. Peygamber’i de içerir. Bu nedenle dördüncü sıradaki Hâşim, üçüncü kuşaktan; on ikinci sıradaki Fihr ise on birinci kuşaktan atasıdır. Adnân, yirmi birinci kuşakta yer alır. Liste sırası ile kuşak sayısını ayırmak, şecereyi doğru okumamızı sağlar.
Kureyş’ten Hâşimoğulları’na
Efendimiz, Kureyş kabilesinin Hâşimoğulları koluna mensuptur. Kureyş adının Fihr ile ilişkilendirilmesi yaygın kabul olmakla birlikte, bu adı Nadr’a bağlayan nesep rivayetleri de vardır. Dolayısıyla Fihr’den söz ederken, farklı nakiller bulunduğunu bilerek konuşmak gerekir. Kaynaklardaki bu ayrıntı, köklerimizi araştırırken dikkat göstermemiz gereken noktalardan biridir.
Hâşimoğulları adını Hâşim’den alır. Hâşim’in Mekke’de hacılara yemek ve su sağlanmasıyla ilgili rifâde ve sikāye hizmetlerini üstlenmesi, bu ailenin toplumsal hayat içindeki yerini anlamamıza yardımcı olur. O günün şartlarında yolcuyu ağırlamak, susamışa su ulaştırmak ve ihtiyaç sahibini gözetmek, ciddi bir emek ve sorumluluk gerektiriyordu.
Ben bu geçmişi okurken hizmet ahlâkı üzerinde durmayı değerli buluyorum. Bir ailenin adı, başkalarının hayatına dokunan iyiliklerle anıldığında, sonraki kuşaklara da örnek olur. Geçmişten devralınan itibarın korunması, bugün gösterilen özenle mümkündür.
Adnân’dan Hz. İsmâil’e uzanan bağ
İslâm kaynaklarında Adnân’ın, Hz. İbrâhim’in oğlu Hz. İsmâil’in soyundan geldiği kabul edilir. Bununla birlikte Adnân ile Hz. İsmâil arasındaki isimler ve kuşak sayısı hakkında farklı rivayetler bulunmaktadır. Bu sebeple Adnân’a kadar gelen şecere ile ondan öncesine ilişkin ayrıntıları aynı kesinlik düzeyinde sunmamak gerekir.
Sevgiyle araştırmak, rivayetleri dikkatle değerlendirmeyi gerektirir. Bilmediğimiz bir halkayı kesinmiş gibi tamamlamak yerine, bize ulaşan bilginin sınırını açıkça belirtmek de emanete sadakatin bir parçasıdır.
Resûlullah’ın nesebine duyduğumuz hürmet, onun ahlâkını hayatımıza taşıma gayretiyle derinleşir. Hucurât sûresinin 13. âyeti, insanların kavim ve kabileler halinde yaratılmasını tanışmayla ilişkilendirir; Allah katındaki değeri ise takvâ ölçüsüne bağlar. Bu ölçü, köklerimizi öğrenirken birbirimize karşı tevazuyu korumamızı da hatırlatır.
Şecereyi çocuklarımıza aktarırken isimlerle birlikte doğruluğu, merhameti ve kul hakkına riayeti de öğretmeliyiz. Gönül bağları, geçmişi doğru bilip o bilgiyi güzel davranışlarla yaşattığımızda güçlenir.
Kalbî selâm ve dualarımla…
Mustafa Çiçekli
Dünya Seyyid ve Şerifleri Araştırmacı-Yazar
Kaynak: Mustafa Çiçekli