Mustafa Kemal Atatürk’ü yalnızca kazandığı savaşlarla anlatmak eksik kalır.
Onun büyüklüğü, çökmüş bir imparatorluğun enkazından bağımsız bir devlet çıkarması kadar, o devletin insanına yeni bir kimlik kazandırmasındadır.
Atatürk’ün en büyük devrimi, kulluktan vatandaşlığa geçiştir.
Egemenlik saraydan millete geçti
Osmanlı düzeninde insan, padişahın tebaasıydı. Devletin sahibi değil, yönetime tabi olan unsuruydu. Cumhuriyetle birlikte bu anlayış değişti. Egemenlik bir hanedanın elinden alındı ve kayıtsız şartsız millete verildi.
Artık devletin karşısında boyun eğen kul değil; hakları, sorumlulukları ve sözü bulunan vatandaş vardı. Kadın da erkek de Cumhuriyetin eşit yurttaşı oldu. Eğitim, hukuk ve siyasal temsil belirli bir zümrenin ayrıcalığı olmaktan çıkarılarak milletin tamamına açıldı.
Bu, yalnızca bir yönetim değişikliği değildi. Türk insanının başını kaldırması, kendi kaderinde söz sahibi olmasıydı.
Siyasi bağımsızlığın temeli ekonomik bağımsızlıktır
Atatürk, bağımsızlığın yalnız cephede kazanılamayacağını biliyordu. Ekonomisi başkasına bağlı olan bir devletin kararları da zamanla başkalarına bağlı hâle gelirdi.
Bu nedenle Cumhuriyetin ilk yıllarında fabrikalar, demir yolları, bankalar ve üretim kurumları kuruldu. Tarım desteklendi, sanayileşmenin temelleri atıldı. Amaç yalnız büyümek değildi; kendi ayakları üzerinde duran, üreten ve kazancını geniş halk kesimlerine yayan bir ekonomi kurmaktı.
Bugün “yatay ekonomi” diye ifade edebileceğimiz bu anlayış, servetin ve üretim gücünün dar bir çevrede toplanmasına değil; köylünün, işçinin, esnafın ve girişimcinin kalkınma sürecine katılmasına dayanıyordu.
Kooperatifçilik: Birleşmede kuvvet vardır
Kooperatifçilik de bu düşüncenin önemli araçlarından biriydi. Küçük üreticinin tek başına piyasanın ağır şartları altında ezilmemesi, ortak hareket ederek üretim ve pazarlama gücü kazanması hedefleniyordu.
Atatürk’ün ekonomik yaklaşımında devlet, milletin yerine geçen değil; milletin üretim gücünü ayağa kaldıran bir öncüydü. Özel girişim vardı, devlet yatırımı vardı, kooperatif vardı. Ortak hedef millî kalkınma ve ekonomik bağımsızlıktı.
Bu model ne sermayeyi düşman gördü ne de halkı piyasanın insafına bıraktı. Üretimi millî, kalkınmayı dengeli ve kazancı toplumsal hâle getirmeye çalıştı.
Ölümsüzlük, fikirlerin yaşamaya devam etmesidir
10 Kasım, yalnız büyük bir komutanı ve devlet adamını anma günü değildir. Bize bırakılan Cumhuriyeti, vatandaşlık onurunu ve ekonomik bağımsızlık ülküsünü yeniden hatırlama günüdür.
Atatürk’ü anlamak; yalnız fotoğrafına bakmak, sözlerini paylaşmak veya bir dakikalık saygı duruşunda bulunmak değildir. Atatürk’ü anlamak; aklın, bilimin, üretimin ve millî egemenliğin gösterdiği yolda yürümektir.
O, bir milleti kulluktan vatandaşlığa; yoksulluktan üretime, çaresizlikten bağımsızlığa taşıdı. Kurduğu Cumhuriyetle Türk milletine yalnız yeni bir devlet değil, başı dik yaşayacağı yeni bir gelecek bıraktı.
Bu nedenle Atatürk, 10 Kasım 1938’de tarihe karışmadı. Fikirleriyle, eserleriyle ve milletine kazandırdığı vatandaşlık onuruyla yaşamaya devam etti.
Bazı insanlar öldüklerinde yalnızca hatırlanır. Atatürk ise kurduğu Cumhuriyet yaşadıkça fikirleri ve eserleriyle yaşamaya devam edecektir.
Abdullah Cengiz
A.C. Stratejik Analiz
Kaynak: Abdullah Cengiz