Rahmân ve Rahîm olan Allah’ın adıyla.
Kıymetli okurlarım, Şeyhanlı ailelerinin geçmişini anlatan metinde beni en çok düşündüren ayrıntı, yaklaşık dokuz metre uzunluğunda olduğu söylenen bir şecere oldu. O kâğıdın bir ucundan öbürüne kaç kuşak sığdığını düşünürken aklıma onu saklayanlar geliyor. Çocuklarına hangi ismin hangi evde, nasıl anıldığını anlatan büyüklerimizin de bu hikâyede payı var.
Şeyh Süleyman’ın üç oğlu
Seyyid soy ağaçlarını belgeleyen enstitünün aktardığı aile kayıtlarında ortak ata olarak Şeyh İzzeddin Ebû Hamra’nın oğlu Şeyh Süleyman gösteriliyor. Süleyman’ın aile içindeki lakabı Sâlim. Üç oğlunun adı da kayıtlarda yan yana duruyor. Bunlar Ali Takıyyüddin, İsmail ve Mansur. Açıklama özellikle Ali Takıyyüddin ve İsmail’in kolları üzerinde duruyor. Mansur’un adı kardeşleriyle birlikte geçiyor, ancak oğulları ve torunlarına ilişkin aynı ayrıntı verilmiyor.
Aile anlatısına göre Şeyh Süleyman’ın torunları Suriye’nin Cezire bölgesine yerleşmiş. Sonraki kuşaklarla ailenin kolları Suriye, Irak ve Türkiye’ye yayılmış. Açıklamada Sayyuş Şeyh Din, Şeyh Musa, Şeyh Kali, Şeyh Davud, Şeyh Ömer, Ömer Nuranî, Şeyh Şerif, Ramazan, Necar, Kilo, Hanano, Seyhimam, Şeyhani ve Buzan ailelerinin adları korunuyor. Hangi ailenin hangi kola bağlandığını gösterecek ayrıntı ise her isim için verilmemiş.
Peygamber Efendimiz’e uzanan bağ
Şeyhanlı Seyyidlerinin kendi şecerelerinde kullandığı “Hüseynî” adı, soylarını Hz. Hüseyin’e dayandırdıklarını ifade eder. Burada Hz. Fâtıma validemizin adını bilhassa anmak isterim. Hz. Hüseyin, Hz. Fâtıma ile Hz. Ali’nin oğludur. Peygamber Efendimiz’e (s.a.v.) uzanan akrabalık bağı annesi Hz. Fâtıma’dan gelir.
Açıklamada verilen şecereyi eski kuşaktan yeniye doğru okuduğumuzda aile şu sırayı aktarıyor.
Hz. Hüseyin’den Bağdat’a
Hz. Hüseyin, Ali Zeynelâbidîn, Muhammed el-Bâkır, Ca‘fer es-Sâdık, Mûsâ el-Kâzım, İbrahim el-Murtazâ, Mûsâ Ebû Sübha, Ahmed el-Ekber, Hüseyin el-Muhaddis ve Bağdat reisi Hasan el-Kāsım.
Rifâa el-Mekkî’nin yer aldığı kuşaklar
Muhammed Ebü’l-Kāsım, Mehdî el-Mekkî, Rifâa el-Hasan el-Mekkî, Ali el-Mağribî el-İşbîlî, Ahmed el-Murtazâ, Ali el-Hâzim Ebü’l-Fevâris, Sâbit ve Yahyâ en-Nakīb.
Şeyh Süleyman’a ulaşan son halkalar
Ali es-Sultan, İsmail es-Sâlih el-Ahdar, Ahmed er-Rifâî es-Sagīr, İzzeddin Ebû Hamra ve oğlu Şeyh Süleyman.
Urfa kayıtları ve ailelerin elindeki belgeler
Urfa tarihini araştıran Mehmet Nuri Şanda, Osmanlı kayıtlarında Şeyhânlı adını Urfa, Suruç ve Siverek çevresinde tespit ediyor. Aynı adı taşıyan toplulukları ayrı ayrı ele alıyor. Karakeçili’ye bağlı Şeyhânlıların Hz. Hüseyin’in soyundan geldiklerine ilişkin rivayeti de kaydediyor. Şanda, incelediği arşiv belgelerinde bu soy bağını gösteren bir kayda rastlamadığını yazıyor. Demek ki Urfa kayıtlarında Şeyhânlı adını okuduğumuzda, hangi aileden ve hangi koldan söz edildiğini ayrıca araştırmamız gerekiyor.
Enstitünün açıklamasında hicrî 1159 tarihini taşıyan bir aile belgesi de anılıyor. Yaklaşık dokuz metrelik şecere üzerindeki imzaların bir kısmı Halep Dârüliftâsına, Halep ve Şam nakîbüleşraflarına ve Rifâî ileri gelenlerine atfediliyor. Açıklama, Rifâî nesebine dair Hulâsatü’l-iksîr ve Sahîhu’l-ahbâr adlı eserlerin yanı sıra Abdülkerim Muhammed Zeki es-Saydûş’un aile kolları üzerine çalışmasını da kaynak gösteriyor. Aile belgelerinin görüntüleri ve anılan Osmanlı kayıtlarının arşiv numaraları açıklamada yer almıyor. Asıllarıyla karşılaştırma yapabilmek için ihtiyaç duyduğumuz bilgiler bunlar.
Elinde böyle bir yaprak bulunan aile büyüklerimizden küçük bir ricam var. Belgeyi kimden aldıklarını, hangi aileye ait olduğunu ve isimlerin evde nasıl söylendiğini de bir yere yazsınlar. Yarın bir torun o şecerenin başına oturduğunda dedesinin adını okuyabilsin. O yaprağı kimin sakladığını da bilsin.
Bu emaneti saklayan ailelere ve kayda geçiren araştırmacılara gönülden teşekkür ediyorum. Ehl-i Beyt muhabbetiyle, selâm ve dua ile.
Mustafa Çiçekli
Dünya Seyyid ve Şerifleri Araştırmacı-Yazarı
Şecere aktarımı, Uluslararası Seyyid Soy Ağaçlarını Belgeleme Enstitüsü adına kaleme alınan açıklamaya dayanır. Tarihî bağlam için TDV İslâm Ansiklopedisi’nin Hüseyin ve Mûsâ el-Kâzım maddeleri ile Mehmet Nuri Şanda’nın Urfa Sancağı ve Çevresinde Aşiretler adlı çalışmasının 5.6.7. bölümüne bakılabilir.
Gönül Bağlarının İzinde köşesinden bir önceki yazı: Hz. Muhammed’in Soy Ağacı: Adnân’a Uzanan Gönül Bağı.
Kaynak: Mustafa Çiçekli