Brüksel’de 1976 yılında bir polis şefinden, Ankara’da bir öğrenci yürüyüşü sırasında polise nasıl taş attığını dinledim. Anlatan, büyükelçiliğimizde güvenlik ataşesi olarak görev yapan Erdal Gökyüzü’ydü. Yıllar sonra Ankara’da bir başka polis şefiyle, Atilla Aytek’le, hemen her gün telefonda konuşacaktık. Birlikte çalıştığımız dosyalar içinde en çok hatırladığım, Banker Kastelli’nin Tunus’tan Türkiye’ye iadesidir.

Brüksel’e gitmeden önce

23 Nisan 1975’te Fransa Türk Öğrenci Birliği Başkanı sıfatıyla Ankara’da Türk Haberler Ajansına yazılı bir açıklama verdim. Fransa’nın Vienne kentinde bir caddeye 1915 olaylarıyla ilgili ad verilmesine itirazımı ve çeşitli Fransız şehirlerinde Türkiye aleyhinde dağıtılan bildirileri anlattım. Açıklamam TRT haber bültenlerine ve günlük gazetelere yansıdı.

O açıklamada Marsilya’daki Ermeni anıtının açılışını da hatırlatmıştım. Tören 11 Şubat 1973’te yapılmış, Fransız hükümetinde gençlik ve spordan sorumlu Joseph Comiti törene Marsilya milletvekili sıfatıyla katılmıştı. Paris Büyükelçimiz Hasan Esat Işık bunun ardından Ankara’ya dönmüştü.

22 Ekim 1975’te Viyana Büyükelçimiz Daniş Tunalıgil, iki gün sonra da Paris Büyükelçimiz İsmail Erez ve makam şoförü Talip Yener terör saldırılarında şehit edildiler. Üçünü de minnet ve rahmetle anıyorum. Ben, bu saldırılardan birkaç hafta sonra, 29 Kasım’da Brüksel Başkonsolosluğumuzda göreve başladım. Dışişleri Bakanı İhsan Sabri Çağlayangil döneminde Avrupa’daki temsilciliklerimize güvenlik ataşeleri gönderilmişti. Brüksel’de görev yapan üç ataşeden biri Gökyüzü’ydü.

Erdal Gökyüzü’nden dinlediğim yürüyüş

Benim tanıdığım Gökyüzü, kibar ve bilgili bir insandı. Sol siyasetin diline hâkimdi. Süleyman Demirel’in koruma müdürlüğünü yaptı, çeşitli illerde emniyet müdürlüğünde bulundu. Onu hatırladığımda aklıma ilk gelen, 1976’da Brüksel’de yakın çevresine anlattığı bir öğrenci yürüyüşüdür.

Gökyüzü’nün anlattığına göre Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesinde öğrenciyken, öğrenci derneğinin başında Celal Kargılı vardı. Öğrenciler, taleplerini Millî Eğitim Bakanı İlhami Ertem’e iletmek üzere bakanlığa yürümüşlerdi. Gökyüzü o sırada polisle öğrencileri karşı karşıya getirmek amacıyla toplum polislerine taş attığını söyledi. Bazı polislerin ve öğrencilerin yaralandığını, olay adliyeye intikal edince polisle ilişkisinin açığa çıktığını anlattı. O yürüyüşü ben görmedim. Buraya aktardığım, yıllar sonra kendisinden dinlediğimdir.

Fakülteden ayrılışını da bu olaya bağlıyordu. İçişleri Bakanı Faruk Sükan’ın talimatıyla Polis Akademisine kaydolduğunu, Akademi ile Ankara Hukuk Fakültesini aynı dönemde bitirdiğini söyledi. Sol çevrelerden edindiği bilgileri amirlerine ilettiğini anlatırken yaptıklarını devletine hizmet olarak görüyordu. Uğur Mumcu’nun Suçlular ve Güçlüler kitabından da o sohbette söz etmişti. Aradan bunca yıl geçti. Aklımda kalan, Gökyüzü’nün kendisi için kullanılan “kışkırtıcı ajan” sözünü ne kadar rahat telaffuz ettiğidir.

Atilla Aytek’le Kastelli dosyası

İran’ın Urumiye kentindeki başkonsolosluk görevim sona erince Ankara’ya, Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk Genel Müdürlüğüne döndüm. Yerimiz Meşrutiyet Caddesi’nde, 27 numaralı ek binaydı. Yurt dışından Türkiye’ye iadesi istenen kişilerle ilgili işlemleri takip ediyordum. Emniyet Genel Müdürlüğünde kaçakçılıkla mücadeleden sorumlu Atilla Aytek ve yardımcısı Sami Soydan’la işimiz gereği hemen her gün telefonda görüşürdük.

1982’de banker krizi patladığında kamuoyunun Banker Kastelli adıyla tanıdığı Cevher Özden, İsviçre üzerinden Tunus’a gitmişti. Türkiye’ye iadesinin hazırlıklarını Aytek’le birlikte yürüttük. Brüksel’de de beraber çalıştığım Konsolosluk Genel Müdürü Zeki Gönen’in bana sıkı sıkı tembihlediği bir husus vardı. İşlemler tamamlanmadan gazetecilerin haberi olursa operasyonun aksayacağından endişe ediyordu.

O dosyayı yıllar sonra anlatırken benim aklımda Milliyet’ten Tufan Türenç’in adı kalmıştı. Ben Ankara’da, Meşrutiyet Caddesi’ndeki binada iade işlemlerini takip ediyordum. Aytek ise Kastelli’yi almak üzere Tunus’a giden ekipteydi. Brüksel’de bir ataşenin sohbetinden Ankara’da bir iade dosyasına… Nereden nereye!

Vahit Özdemir
Emekli diplomat

Editörün arşiv notu · Milliyet’in 1 Ekim 1982 tarihli nüshasının 9. sayfasında, Cevher Özden’le Türkiye’ye dönüş uçağında Altan Öymen’in yaptığı söyleşi yayımlandı. Bu kayıt, Tufan Türenç’in uçaktaki tek gazeteci olduğu yönündeki hatırayla örtüşmüyor. Milliyet’in arşiv sayfası.

Marsilya töreni için Dışişleri Bakanlığı Belleteni. Yazarın bir başka tanıklığı için Doğubayazıt’ta sıra dışı bir sabah: Ardeşir Zahidi hatırası.

Kaynak: Vahit Özdemir